Anxel Casal

ANXO CASAL

Naceu na Coruña o 17 de decembro de 1895. Empezou pronto a traballar, axudando á súa familia a atender a fonda que posuían na praza de María Pita. Cara a 1909 emigrou a Buenos Aires, de onde regresou dous anos despois. Pouco máis tarde marchou a Bordeus, onde estivo uns meses. En 1916, Anxel Casal foi un dos primeiros en acudir ao chamamento que As Irmandades dá Fala fixeron ao pobo galego, con motivo da súa fundación, ingresando como socio. En novembro de 1918 toma parte na primeira asemblea de Irmandades, celebrada en Lugo, e asina as súas conclusións. A partir deste momento o seu nome aparecerá entre os máis activos dentro do galeguismo.
 
O 25 de setembro de 1920 casou con María Miramontes Matogueira, modista, e entre os dous estableceron unha das primeiras tendas de venda de tecidos por retales que existiu na Coruña. Por aquel entón recibiu unha carta de Labarta Pose enviada desde Barcelona, na que lle propuña fundar unha editorial. O proxecto non callou, pero pouco despois asociouse con Leandro Carré Alvarellos e, en novembro de 1924 quedou fundada na Coruña a editorial Lareira con Carré como director e Casal como administrador.
 
A revista Nós, que nacera en Ourense en 1920 e que, a partir do núm. 16, pasara a imprimirse a Pontevedra en busca de menores custos, e que a pesar de todo suspende a súa publicación no núm. 18 (1 de xuño de 1923), atopa en Lareira a imprenta amiga que lle permite seguir adiante, e así sae o núm. 19 o 25 de xullo de 1925.
 
En agosto de 1927, por diferenzas xurdidas entre os dous fundadores, sepáranse. Casal, que quedou co local primitivo, funda nel a editorial Nós, e segue imprimindo a revista homónima, que xa non cambiará de impresor e que a partir do número 44 e até a súa desaparición levará á beira dos nomes de Vicente Risco como director artístico, o de Anxel Casal como administrador.
 
O nome completo da editorial era Nós, pubricacións galegas e imprenta, e realmente o adxectivo galegas era justificado, pois toda a súa actividade estaba relacionada coa cultura e problemática xeral de Galicia. Ademais, o taller imprimía A Nosa Terra, órgano oficial das Irmandades dá Fala, O Momento, xornal da tarde, de curta vida, e a maior parte das publicacións do Instituto de Estudos Galegos. Casal aínda tiña tempo para ser membro moi activo do Conservatorio de Arte Galego dá Coruña, co que colaborou na posta en escena de varias obras de teatro galego, e para botar a andar a primeira escola de ensino primario en galego que existiu, na que estudaron gratuitamente máis dun centenar de nenos. O mestre era o propio Casal.
 
En febreiro de 1936, coa vitoria da Fronte Popular, ao que a última hora adheriuse o Partido Galeguista, Casal foi elixido concelleiro do Concello de Santiago, e a continuación alcalde, por votación entre os concelleiros. Este cargo levaba aparellado os de vicepresidente da Deputación da Coruña e membro do Comité Central de Autonomía.
 
Casal tamén formou parte da comisión que foi a Madrid a entregar o texto do Estatuto ás Cortes e regresou inmediatamente a Galicia, onde lle sorprendeu o Alzamento do 18 de xullo. Foi detido o 4 de agosto e conducido ao cárcere do Partido de Santiago, onde estivo detido até o día 19, en que apareceu o seu cadáver nunha cuneta de Cacheiras (Teo , A Coruña).
 
O número 139 de Nós, que xa non chegou a distribuírse normalmente, ía dedicado, pola Asociación de Escritores de Galicia, a este home, de quen Castelao dixo: Casal por Galicia fixo máis que todos nós.